Mağara, Derinlik ve Uzunluk Kavramları Üzerine (1)

Geçenlerde Mağaracılık Federasyonu sitesinde sevgili Ümit Günhan’ın hazırladığı Türkiye’nin en derin ve en uzun mağaraları listesi yayımlandı. Yazıda ayrıca derinlik ve uzunluk tanımına da yer verildi. Bu kısma ben de açıklayıcı olması için bir grafik ekledim:

Facebook postunun altına değerli mağaracılardan Oral Ülkümen ise şöyle bir yorum yaptı:

Grafik çizim hatalı. Derinlik, girişin en alt noktasından ölçülür. (Tek istisna; girişte yukarı çıkan bir kol olmasıdır, bu durum + olarak belirtilir ve toplama eklenir)

Oral Ülkümen

Bunun üzerine derinlik, uzunluk ve mağara tanımlarını biraz daha ayrıntılı irdelemenin faydası olduğunu düşündüm.

Öncelikle şunu kabul etmek gerekir ki derinlik ve uzunluk değerlerinin geniş kullanım görmüş hali eskilerden beri kullanılan mağara ölçüm tekniklerine bağlı. İsterseniz önce derinlik ile başlayalım.

Derinlik

Mağaraların çoğunluğunun tek bir girişi vardır ve girişten sonra aşağı doğru devam edip bir noktada son bulurlar:

Tipik bir mağara

Bu nedenle, derinliği şöyle tanımlamak isteyebiliriz:

(1) Mağara derinliği, girişteki ilk ölçüm istasyon ile mağaranın sonundaki istasyon arasındaki kot farkıdır.

Bu tanım karşılaşacağımız mağaraların %98’inde işimizi görecektir, ta ki şöyle bir mağara karşımıza çıkana kadar:

Yukarı giden bir kola sahip mağara

Bu durumda derinlik tanımına bir şart eklememiz gerekiyor:

(2) Mağara derinliği, girişteki ilk ölçüm istasyon ile mağaranın sonundaki istasyon arasındaki kot farkıdır. Eğer girişte yukarı giden bir kol varsa bu durum (+) ile belirtilir ve toplama eklenir.

Bu, sevgili Oral Ülkümen’in de kullandığı derinlik tanımı ve daha geniş bir kapsama sahip, muhtemelen mağaraların %99’unu kapsıyor. Ama biz yine de düşünmeye devam edelim. ya mağaranın iki girişi varsa?

Hangi giriş sıfır kabul edilecek?

Bu durumda hangi girişin sıfır (0) kabul edileceğine dair bir kural ortaya atmamız gerekiyor. Varolan kurallardan biri daha yüksekteki girişi sıfır kabul etmek. Tanımımızı tekrar güncelliyoruz:

(3) Mağara derinliği, girişteki ilk ölçüm istasyon ile mağaranın sonundaki istasyon arasındaki kot farkıdır. Eğer girişte yukarı giden bir kol varsa bu durum (+) ile belirtilir ve toplama eklenir. Eğer birden fazla giriş varsa daha yüksekte olan sıfır kabul edilir.

Bu tüm mağaraları kapsayacak bir tanım gibi görünüyor. Tabi göz ardı ettiğimiz bir nokta var. O da neyi ayrı bir kol sayıp saymayacağımız. Mesela sizce aşağıdakilerden hangisi yan kol sayılmalı?

Hangisindeki girinti “kol” olarak kabul edilebilir?

(1) numara kol değil belli ki, (3) bariz bir kol gibi görünüyor, (2) ise tartışmaya açık. Belki tanımımıza “kol” tanımı da ekleyeceğimiz bir paragraf açmamız gerekir:

(4) Mağara derinliği, girişteki ilk ölçüm istasyon ile mağaranın sonundaki istasyon arasındaki kot farkıdır. Eğer girişte yukarı giden bir kol varsa bu durum (+) ile belirtilir ve toplama eklenir. Eğer birden fazla giriş varsa daha yüksekte olan sıfır kabul edilir.

Kol, mağaracıların istasyon alabileceği alanlara sahip yerlerdir.

Bu biraz yardımcı oldu sanki ama yine de bu duruma da istisna olabilecek durumlar düşünmek mümkün:

Dik bir şekilde yukarı giden kollar

Yukarı doğru giden kolları tırmanmak güç olsa da imkansız değil. Yapay tırmanış teknikleri kullanılarak (1) ve (2)’nin en üst noktasına ulaşıp ölçüm almak mümkün. Bu durumda bu oluşumları derinlik hesabımıza dahil edebiliyoruz demek. Bu da mağaranın derinliğinin ne olduğunu mağaracıların insafına bırakmış oluyor.

Bunun da ötesinde günümüzde mağaranın belli bir noktasının konumunu hesaplamak için fiziksel olarak orada bulunmak gerekmiyor. Lazer-metre, pusula ve klino ile şekildeki kolun en yüksek noktasının ölçümünü mağara girişinden almak mümkün. Bu da işleri daha da içinden çıkılmaz bir hale getiriyor.

Basit Bir Tanım

Tüm bunları göz önüne aldığınızda aşağıdaki tanım herhangi bir subjektif yoruma yer bırakmadan mağaranın boyutlarını bize söyleyecek bir derinlik ölçümü yapmamıza izin veriyor:

(5) Derinlik, mağaranın en yüksek ve en düşük noktaları arasındaki kot farkıdır.

Bu şekilde hesaplanan derinlik için mağaranın kaç girişi olduğu, neresinin kol olarak kabul edilip edilmeyeceği, yukarı mı aşağı mı gittiğinin bir önemi yok. Belki mağaracıların deneyimlediği rakım değişiminin dışına çıkmış oluyoruz ama daha elle tutulur bir standarda ulaşmış oluyoruz.

Eğer yine de ikna olmadıysanız, halihazırda varolan ve BCRA gibi mağara ölçüm standartlarını oluşturan kurumların da kullandığı yazılımlarda da mağara derinlikleri bu şekilde hesaplanıyor:

Walls, Dupnisa Mağarası ölçümleri. Derinlik, en yüksek ve en düşük nokta arasındaki kot farkı olarak hesaplanıyor.

Son Söz

Mağara derinliği, mağaraların üç boyutlu karmaşık geometrik yapılarının temel boyutlarını bildirmekten çok mağaracıların deneyimleri hakkında bilgi vermesi için kullanılıyor. Bu bakımdan geleneksel ( (+) ve (-) değerleri içeren) derinlik ölçümlerini kullanmamızda sakınca yok. Mağaraların büyük çoğunluğu için derinlik tanımını nasıl yaptığımız sonuçtaki derinlik değerinde 10-20 metreden daha fazla değişiklik yapmayacaktır. Eğer yine de farklı ekiplerin aynı ekipmanlarla aynı derinlik değerine ulaşabileceği bir tanım istiyorsak (5) numaralı tanımı kullanmak en doğrusu olacaktır.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s